Telmerken in houtbouw

Om elk onderdeel in het hele constructieplan te kunnen identificeren werd gebruik gemaakt van telmerken. Omdat de constructie-elementen op atelier en niet op de bouwwerf zelf gemaakt werden en omdat de positie van elk onderdeel in de constructie uniek is, moest men een systeem vinden waarmee elk onderdeel in het gehele constructieschema kon worden geïdentificeerd. Na het vervaardigen van de constructie in het atelier en na het vervoer van de gedemonteerde onderdelen naar de bouwwerf kon men dan de onderdelen van de constructie makkelijk terugplaatsen in het constructiegeheel om ze definitief met elkaar te vergaren.

Men kende verschillende systemen van telmerken. Ze verschillen in tijd en ruimte en worden volgens verschillende denkpatronen op de constructie aangebracht. Het ‘Vlaamse systeem’ identificeert elk onderdeel volgens een numeriek systeem dat gelijkt op Romeinse cijfers. Zo werd één aangegeven met een verticaal streepje I, twee met twee streepjes naast elkaar II, drie met drie streepjes III, vier met vier streepjes IIII. Het vijfde element werd voorgesteld als een hoofdletter V of de omgekeerde vorm ervan. Zes werd dan het teken V met één streepje daarnaast VI. Tien werd voorgesteld als één streepje dwars over een schuin balkje, net als de letter X. Elf werd dan dit teken voor tien met daaraan toegevoegd de I van één namelijk X I. Voor vijftien werd binnen het teken voor tien een omgekeerde letter V ingebouwd. Twintig is dan weer twee schuine strepen over het schuin balkje van de tientallen. Men identificeerde hogere getallen door telkens rond de symbolen voor de tien- en vijftientallen streepjes toe te voegen volgens een optellingsysteem. Voor 50 en 100 zijn bijzondere symbolen gebruikelijk. Soms gebruikt men in de plaats van streepjes, cirkeltjes of andere tekens. Het systeem blijft echter hetzelfde. Voor het onderscheid tussen de linkse en rechtse positie van eenzelfde soort van onderdelen in een gebint werd aan één van beide kanten, consequent in heel het telmerkensysteem, een beentje toegevoegd aan het telmerk.

Drie dingen zijn nog belangrijk: de techniek waarmee de telmerken werden aangebracht, het identificeren van de linkse en de rechtse positie van eenzelfde soort balken in eenzelfde gebint en de plaats waar de tekens werden aangebracht.

telmerken

Comments