Ontstaan


Het is behoorlijk moeilijk om een correct idee te krijgen van de oprichtingsdata van de schansen, de gebruiksintensiteit en om hierin een lijn te zien. Voor veel schansen ontbreekt informatie of is de beschikbare informatie minimaal. Voor Nederlandse en Duitse schansen zijn mij nog minder concrete gegevens bekend. In ieder geval was de tachtigjarige oorlog veelal de aanleiding tot de oprichting.

Van 43% van de schansen is echter (nog) weinig of niets geweten in tijd. Slechts van één vijfde van de gekende schansen is de oprichtingsdatum gekend. De kleine helft hiervan dateert van voor 1600. Verder blijkt er een tweede piek na 1630.

Vanzelfsprekend kan weinig worden afgeleid uit de eerste datum van vermelding van of verwijzing naar een schans, behalve dat 1/3 van de schansen met zekerheid dateert van voor 1640. De link met de tachtigjarige oorlog (1568-1648) is duidelijk maar evenzeer dat de overlast verschilde van plaats tot plaats en van periode tot periode.

De oudste schansen zijn deze van Hoxent (Eksel, 1580), De Mot (Beringen, 1581), Eindert (Beverlo, 1580), Hechtel (1583), Schans in Neerpelt (1587), Kerkschans (Vorst, voor 1591), Afferden (Bergen-NL, voor 1592), De Damerschans (Dam-Straelen-D, voor 1592), Rekem (1594), Brelaer (Houthalen, 1596), Lilloschans (Houthalen, 1596), Genebos (Lummen, 1598), De Leunse schans (Venray-NL, voor 1598), Lakerschans (Houthalen, voor 1599). Maar in een verwijzing naar de Rijsbergschans in Balen wordt vermeld: waar zij tussen 1568 en 1590 hun vee in veiligheid konden brengen. Was deze schans, eigendom van de abdij van Postel de eerste boerenschans?