18de eeuw


Vooral na de Spaanse Successieoorlog wordt het iets rustiger in de regio en neemt het belang van de schansen af. Gezien het meestal een beschermde gemeenschapsgrond betreft worden soms gemeenschapsfuncties opgericht op de schans zoals een eerste school voor de buurtschap. Dit vinden we terug in: de Kapelleschans (Meerlaar-Vorst), Zittaert (Meerhout), de schans van Schoonderbuken (Schepenheuvel-Zichem), Schoot (Tessenderlo), de schans van Genendijk (Kwaadmechelen), de schans van Wijer (Nieuwerkerken), Dorp (Dessel), de Dorpsschans (Gestel-Meerhout), Zittaert (Meerhout), de schans van Heppen (Leopoldsburg, 1778) en de Houterschans (Wijchmaal). Rond 1820 werden schooltjes gebouwd op de schansen van Boshoven. Laar, Moesel, Keent en Tungelroy (alle vier in de gemeente Weert-NL) en Kreijel (gem. Nederweert-NL).

Op een aantal schansen wordt een pastorie, kapel of kerk gebouwd, of misschien soms omgekeerd waarbij een dergelijke site wordt omgracht: de Larumschans (Geel, kapel), de Viverselschans (Heusden-Zolder, kerk), de Kapelleschans (Laakdal, pastorie), de Gasthuisschans (Meerhout, kloosterkapel), de Dorpsschans (Gestel-Meerhout: school, pastorie, kapel, schepenkamer), Zittaert (Meerhout, kapel), de Kaulillerschans (pastorie), de schans van Heppen (pastorie, in 1863), de schans van Lindel-Hoeven (Overpelt, pastorie, 1905), de Houterschans (Wijchmaal, pastorie, 1616) en de Tichelovense schans (Wijchmaal, pastorie, begin 17E), Afferden (NL-schans werd uitgebreid rond kerk). In Nederland bevond zich reeds voor 1588 een kapel op de schans van Boshoven (Weert).

Een belangrijk deel van de schansen werd verhuurd of verkocht als weiland. Soms werd de gracht afzonderlijk verhuurd.
De meeste schansen werden na 1800 door de gemeenschap hetzij in hun geheel hetzij als kleine schansperceeltjes aan particulieren verkocht.