(Boeren-)schansen

Verplaats je even naar de periode 1570 - 1750. Heel de Kempense regio is constant geplaagd door rondtrekkende bendes en muitende groepjes (huurlingen-)soldaten. Mede door het feit dat er geen instantie was die in staat was om hiertegen op te treden, werd de plaag zo groot dat de bevolking gedwongen was om zichzelf te verdedigen. Daarom bouwde ieder gehucht, iedere buurt haar eigen schans.

 

Schansen lagen meestal in moeilijk toegankelijke gebieden. Rond een stuk grond, soms een hectare groot, werd door de deelnemers een gracht gegraven van 4à 5m breed. Met de opgedolven aarde werd een wal aangelegd (2à3m hoog) die met houtgewas werd beplant of met palen en vlechtwerk versterkt.

De toegang werd afgesloten met een ophaalbrug en een poort, soms ook met een 'voorschans'. Bij de ophaalbrug stond het poorthuis waartegen een oven gebouwd was. Hierin woonde de portier of schansmeester die permanent toezicht had op de schans. Hij moest de eigendommen van de gemeenschap binnen de schans bewaken en daarbij in ’t oog houden wat er op of rond de schans gebeurde. Daarnaast bestond er een gemeenschappelijke waterput, een bakoven en voorzieningen voor een korte belegering zoals voedsel, veevoeder, hout, huisgerief…

Algemene omschrijving :     omschrijving van het schansen fenomeen


Artikel over schansen in Heemkunde Limburg: deel 1 - deel 2


Schansreglement :               schansreglement van Tessenderlo als voorbeeld. Graag meer? Reglementen van ZelemMeldert (Geenmeer-Oude Schans)Houthalen, Genebos, Houterschans (Wijchmaal), Genebroek (Meerhout), Opglabbeek, Bocholt

                                               en in Nederland: Moeselschans (Weert), Elsenschans (Neer)


   

Inventaris :                          beschrijving van individuele schansen 

Hoe zag een schans eruit?  Hier wordt in detail ingegaan op de verschillende onderdelen van de schansen.

De verdediging                    Huislieden (het volksleger zoals het werd geïnstalleerd in het neutrale Prinsbisdom Luik.) - Ophaalbruggen - drinkbaar water?
   
Schans-jagers :                    Speciaal voor fietsliefhebbers of andere schans-zoekers....
 

Opzoekwerk: De informatie in dit site-onderdeel is verzameld in samenspraak met diverse publicaties (waar onder de masterproef van Thomas Eerdekens: KUL 2009-2010), overleg met heemkundige kringen, tevens in overleg met Marijke Wouters van Ruimte & Erfgoed, afdeling Limburg (RWO-Vlaanderen). Zie verder de gedetailleerde bibliografie op de home pagina + bij iedere beschreven schans.
Naam: Veelal wordt kortweg gesproken over schansen. Dezelfde term wordt echter ook gebruikt voor (oude) militaire versterkingen. Jos Wassink en Wiel Nouwen gebruiken in hun boek de benaming boerenschansen. Het waren inderdaad overwegend 'keuterboeren' die ervan gebruik maakten. De schansen werden georganiseerd per heerwagen, heirdwagen, hameau, gehucht, buurt... vandaar dat de benaming "buurtschansen" ook kan worden overwogen.