Geschiedenis van het schaakspel

Het is niet de bedoeling van deze site om uitgebreid de geschiedenis van het schaken (of dammen) uit de doeken te doen. Hiervoor wordt verwezen naar ter zake gespecialiseerde sites.
- Artikels van W. van Mourik in tijdschrift Koninklijke Nederlandse Dam Bond (telkens pag. 34-35)

     

    

Het schaakspel dat uit Indië komt verspreidde zich via het oosten en Arabië in de tiende eeuw in gans West-Europa. Oorspronkelijk werd dit gezien al een echt oorlogsspel. Pas twee eeuwen later evolueert het hier naar een gezelschapsspel. In 1283 verschijnt het mooi geillustreerde boek over schaken "Libro del Acedrex" (zie foto links) geschreven voor de Spaanse koning Alfonso de tiende (zie afbeelding links).
      
Uit heel wat voorbeelden blijkt dat de kerk heel wat minder gelukkig was met het schaakspel. Het werd immers soms gespeeld met of zonder dobbelstenen. Bij gebruik van dobbelstenen sloot het aan bij de 'duivelse' kansspelen.
      
   
     
     
 
  
 
    
     
Jacopo de Cessole 
(ca. 1250-1322) was een Italiaans dominicaan die een boek schreef over de menselijke zeden waarbij het schaakspel de rode draad vormde in zijn werk. Het werd geschreven in het Latijn: Liber de moribus hominum et officiis nobilium sive super ludum scacchorum (begin XIVde eeuw). Het schaakspel is voor hem het voorwendsel om te moraliseren over wereldorde en maatschappij.
Het schaakbord is dan het stratenplan van Babylon dat beeld staat voor de economisch opbloeiende steden uit die tijd. De schaakstukken staan voor de toenmalige sociale klassen: het koninklijke duo, de lopers voor de hogere clerus en de rechtsspraak, de paarden voor de ridders (defensie), de torens voor de sociale orde, de pionnen voor de diverse ambachtslui.
Het boek bleef twee eeuwen lang een echte bestseller, werd vertaald in diverse talen en verspreide zich over West Europa. Het schaakspel werd hierdoor een onderdeel van de opvoeding van jonge aristocraten uit de feodale adel, de clerus en de opkomende bourgeoisie. Zo wordt het spel een middel om de Middeleeuwse sociale orde voor te stellen.
Vanaf de 15de eeuw werd het gedrukt, zelfs 16 edities vóór 1500 (4 in Latijn, 12 in Duits, Engels, Italiaans en Nederlands).
 
Later wordt de voorstelling ook overgenomen door paus Innocentius: "schaak" zegt de duivel wanneer hij de koning raakt met een van zijn duivelse pijlen...en wanneer hij erin slaagt de koning helemaal in te palmen: "mat" (maat, 'mate' Eng) vooraleer ze samen naar die gevangenis gaan waar noch geld, noch liefde hen kan redden...
Het wordt duidelijk dat schaken voor velen heel wat meer was dan een gewoon spelletje...