De Metselaar‎ > ‎Inleiding‎ > ‎

Wat?

Metselaarstekens zijn decoratieve motieven, teken-figuren die in metselwerk werden aangebracht door gebruik te maken van baksteenkoppen van
een afwijkende kleur. De grootte varieerde van enkele tientallen cm tot gevelvullende motieven. Het fenomeen kwam erg frequent voor vanaf de opkomst van baksteen in gans noordwestelijk Europa in de late Middeleeuwen (13-14de eeuw) en duurde met wat lokale verschillen tot  de 18de eeuw.
Doorheen de geschiedenis blijven de tekens een magische uitstraling behouden en een zweem van geheimzinnigheid blijft hangen rond de vraag naar de betekenis en het waarom? Is het louter decoratief bedoeld of wilde men toch een boodschap meegeven?  Gelijkaardige figuren verschillen vaak in uitzicht en grootte en worden dan weer gecombineerd met andere tekens, wat de magie er rond enkel doet aanzwengelen.
 
De oudst gekende metselaarstekens komen waarschijnlijk voor in Polen en Oost-Duitsland. Nadien worden ze terug gevonden over gans West-Europa grosso modo vanaf de Seine (met enkele meer zuidelijke uitlopers zoals de departementen Allier, Cher en Indre), over Noord-Frankrijk, Engeland, België, Noordrijn-Westfalen, Nederland tot Denemarken. Het fenomeen ontstaat samen met de explosie van de Middeleeuwse (centraal-Europese) baksteenarchitectuur.
 
 
Het voorkomen van metselaarstekens lijkt frequenter in armere streken waar veelal het gebruik van baksteen als hoofdmateriaal nadrukkelijker aanwezig is (Kempen, Thiérache, West-Vlaanderen, Frans Vlaanderen).
 
 (foto's: Hasselt-Kuringen, Herkenrodeabdij, oud abdissenverblijf - Zoersel, St-Elisabethkerk - Gent-Caermersklooster)
 
Waar het in dit verhaal NIET om gaat, zijn kleine tekens gekrast in andere materialen.
Soms zitten er gelijkenissen tussen de tekens maar dit heeft dan eerder te maken met geometrische vormen eerder dan met betekenissen en/of bedoelingen.
Een aantal voorbeelden hiervan zijn beschreven onder: "Tekens uit het verleden".
Ingekraste tekens komen zowel voor in baksteen als in natuursteen. Maar ook in hout.
Een speciale categorie hierin zijn tekens uit mergelgrotten.
Wel vergelijkbaar (maar geen eigenlijke metselaarstekens) zijn op hoevegevels gekalkte tekens.