Gevulde kelken


Foto: Nieuwerkerken, Kozen, Heiligenborn, Duifhuishof
Het duifhuishof te Kozen werd midden 18de eeuw gebouwd door notaris Christiaan Vanleeuw. Op diezelfde plaats stond voordien een lemen huis waar Marie Sampermans woonde. Zij werd in 1593 door (heks) Lieske Russelen ervan beticht een heks te zijn, werd veroordeeld en stierf uiteindelijk (ook) op de brandstapel. Naast de toegangsdeur bevindt zich een teken in de vorm van een gevulde kelk (de stenen zijn dusdanig uitgekozen dat het metselverband met één laag koppen, één laag strekken, zelfs niet is onderbroken). Volgens overlevering zou dit figuur een afweersymbool zijn tegen heksen. Zegt de bijbel ook niet: heer, laat deze kelk aan mij voorbijgaan? Notaris Vanleeuw zal heel zeker gehoord hebben van Marie Sampermans...

 
Hetzelfde teken komt ook voor op het oud abdissenverblijf van de cisterciënzerinnen-abdij van Herkenrode (Hasselt) met iets verder in de gevel nog een Calvarie. We kunnen ons inderdaad inbeelden dat in een tijd van 'heksenpsychose' dit de doodsteek kon zijn voor een vrouwenklooster...  
 

Foto: Hasselt, Kuringen, abdij van Herkenrode, Oud abdissenkwartier

Hetzelfde geldt voor het begijnhof te Turnhout waar het teken ook voorkomt.
 
 
De laatgotische westtoren van de St-Martinuskerk te Houthalen is duidelijk een verdedigingstoren (zonder toegang van buitenuit) uit ca. 1500, veel ouder dan de rest van de kerk. Bij de uitgebouwde traptoren merkt men een gevulde kelk naast een ietwat vager calvariekruis. Zat de schrik voor heksen er hier ook in? In 1486 werd de 'heksenhamer' (Maleus Malificarum) gepubliceerd. Het thema was in ieder geval brandend actueel in die periode (1500).... De combinatie van kelk en kruis is vergelijkbaar met deze in Herkenrode en betekent toch wel een duidelijke versterking als afweersymbool.
 
Het teken komt mogelijk ook voor op de St-Quintinus in Hasselt maar doordat het bovendeel van het teken verdwenen is, zou het ook kunnen gaan om een calvarie. Verder werd het enkel nog terug gevonden op de Cannaertshoeve in Stevoort waar het teken allicht ouder is dan de eigenlijke heksenvervolging. Mogelijk is de bezwerende inhoud dan ook met de tijd gewijzigd.
 
Foto: Houthalen-Helchteren, St-Martinuskerk Houthalen 
vorige pagina                                            volgende pagina