BIJGELOOF - SUPERSTITIES

 Bijgeloof is voor het geloof

Wat astrologie is voor de astronomie,

De hoogst dwaze dochter

Van een zeer wijze moeder.

VOLTAIRE

Bij het onderzoek van heel wat tekens en in het bijzonder metseltekens, blijkt een onderliggende apotropaeïsche (bezwerend-beschermende) reflex en vanaf 1500 een zekere verchristelijking. Om dit beter te kunnen duiden wordt in dit site-onderdeel verder in gegaan op bijgeloof en superstities. Het referentiekader waarin de kerstening van West-Europa gebeurde werd gevormd door een diep gewortelde natuurgodsdienst. De agrarische mens was volledig afhankelijk van de natuur en leefde ermee samen op een natuurlijk ritme. Dit geloof van onze voorouders, de Kelten en nadien de Germanen bleek dermate diep geworteld dat heel wat aspecten ervan naast en doorheen het christelijke geloofsgoed bleven verder leven, zelfs tot heden toe.
 
In onze tijd worden bijgelovige praktijken of opvattingen meestal wel geaccepteerd: het zien ervan wekt bij sommigen een ironisch lachje, bij anderen een voorzichtige nieuwsgierigheid. Hun uiterlijke vorm is niet nieuw: vrees voor voortekens is universeel. Maar wat wel is veranderd zijn de dominante en als enige legitiem geachte beoordelingsmaatstaven. Bijgelovige praktijken en opvattingen komen nauwelijks meer in botsing met de geloofsvoorschriften van de Kerk.Ze staan echter haaks op de wetenschappelijke rationaliteit die het Westen vooral vanaf de zeventiende eeuw heeft ontwikkeld. Deze ontwikkeling - de vervanging van het ene referentiekader door het andere - is zeer geleidelijk gegaan, en is zeker ook nu nog niet voltooid. Maar het gewijzigde referentiekader maakt wel dat wij alle voeling met de oude natuurgodsdienst dreigen te verliezen. De opbrengst van onze oogst wordt verbeterd met kunstmest, insecten worden met chemische middelen bestreden, tegen ongelukken en rampen zijn we verzekerd, bij psychische problemen wordt een therapeut geraadpleegd... Wie heeft nog de tussenkomst van een beschermheilige nodig? Wie begrijpt nog het magisch teken om familie, vruchtbaarheid, gebouw of goederen te beschermen?
 
Enerzijds wordt er dieper ingegaan op de geschiedenis en evolutie van wat als bijgelovig, als superstitie wordt bestempeld en hoe ertegen wordt opgetreden (Bijgeloof in de Middeleeuwen). 

Anderzijds wordt toelichting gegeven bij de Keltische godsdienst en hoe deze wordt ingepalmd en afgedekt door de kerstening.

Clemens V. Trefois heeft een aantal bedenkingen geformuleerd rond dakelementen in het bijgeloof.

In aanvulling op de metseltekenstudie wordt hier uitgeweid over andere apotropaeïsche tekens op gebouwen.

En om wat meer voeling te krijgen met de apotropaeïsche reflexen van onze voorouders worden een aantal heiligen toegelicht die via het gebouwd patrimonium nog enigszins aanwezig blijven...